Imbanziliza-mushinga
y'ubukungu Imibare imwe Mu kigererabyo gikulikira, haremezwa ibihwanye
n'ingufu zikulikira : - PCI ya m3 imwe ya metani = 34000 kj ; - PCI ya litiro
ya mazutu = 42000 kj ; Litiro imwe ya mazutu ihwanye na 1,25 Nm3 ya metani
(Nm3 : m3 ku bushyuhe bwa 0°C no kufu z'ikirere) 1 MNm3 ya metani = 800
tep (bihwanye na tonni ya peteroli) ;
Ububasha bw'ubushyuhe bw'inkwi
(mu Rwanda akenshi ni ubwoko bw'ibiti by'inturusu) birakomeye kubugereranya. Agaciro
k'ubwinshi bwazo nk'uko byagaragaye muli za raporo, ku isiteri y'inkwi gahinduka
hagati y'ibiro magana atatu (300 kg) n'ibiro magana atanu (500 kg) ku isiteri.
Dutekereza ko ikigereranyo k'ibiro 350 ku isiteri cyaba kili hafi y'ukuli. PCI
y'inkwi izafatwa kuli 15.000 Kj/kg Kugereranya inkwi na gazi mu rwengo rw'ingufu
bikorwa hakulikijwe ko : Isiteri imwe y'inkwi ihwanye na 150 Nm3 za gazi, zihwanye
na 5 Gj.
Ibiciro byakoreshwaga mu Rwanda mu kwezi kwa munani 2004
byali biteye gutya: - Isiteri imwe y'inkwi yaguraga = 5000 frw, ni ukuvuga
ama euros 7,15 cg . amadolari y'amanyamerika 8,6 - Litiro imwe ya mazutu yaguraga
: 350 frw, ahwanye n'ama euros 0,5 cg. amadolari y'amanyamerika 0,6 Euro 1
= 700 frw = 1,2 dolari y'abanyamerika Tugereranyije igiciro cy'inkwi n'igiciro
cya mazutu mu gihe ikoreshejwe ngo itange ingufu : - Mazutu : 1 GJ = 12 Euros
= 14 US $ - Inkwi : 1 GJ = 1,36 euros = 1,65 US $
Biragaragara
ko igiciro cya mazutu ubu kikubye inshuro 8 cg. 9 ugereranyije n'igiciro k'inkwi,
bikaba ali ibintu bitoroheye ubukungu bw'u Rwanda : - Metani ntizahangana mu
rwego rw'igiciro n'inkwi , - Metani izatanga umusaruro utagira ingano mu rwego
rwo gusimbura mazutu. Ibiciro byatanzwe aha bishobora guhinduka cyane hakulikije
igihe. Hashobora guteganywa izamuka ry'igiciro cy'inkwi kubera ko amashyamba agenda
aba make no kuba ibiti bigenda birushaho gukenerwa. Birakomeye ariko guhamya uko
ibiciro bya mazutu bizaba byifashe mu minsi ili imbere (baril ya peteroli ubu
ili ku giciro cy'amadolari 45 mu ntangiliro z'ukwezi kwa cyenda 2004). | Ikigereranyo
cy'ingufu zikenewe n'uruganda rw'icyayi rwa PfundaIsarura ry'icyayi rikorwa
hakulikije ibihe : bityo igihe uruganda rwa Pfunda rukorera kirahindagulika mu
gihe cy'umwaka. Ingufu zikenerwa n'uruganda ziba ali nyinshi mu kwezi kwa gatatu
(178 % by'ikigereranyo cy'ukwezi), naho ikigero cy'ingufu nkeya zikenerwa ni mu
kwezi kwa munani (32 % y'ikigeranyo cy'ukwezi). Ubushobozi bwo guha uruganda gazi
metani bugomba guteganywa hakulikijwe igihe inkwi zikenerwa ziba ali nyinshi cyane.
Ubu mu kwezi kwa gatatu, hagati mu gihe imvura iba igwa, inkwi zikenerwa mu kumisha
icyayi zigeze ku masiteri 20 ku munsi. Ni ukuvuga ko ali uguteganya guha uruganda
gazi ingana na 20 x 150 = 3000 Nm3 ya metani ku munsi, ni ukuvuga ahagana 1,1
MNm3 ya gazi ku mwaka. Abayobozi b'uruganda rwa Pfunda batubwiye ko ahumishilizwa
icyayi hateganyijwe kwagurwa mu myaka ili imbere. Turateganya gushyiraho uruganda
rutunganya gazi rufite ubushobozi bwa 1,5 MNm3/an, k'uburyo yasimbura amasiteri
y'inkwi 27 akenerwa buli munsi mu gihe cy'imvura, mu kwezi kwa gatatu.
Kubera
ihindagulika ry'umusaruro w'icyayi mu gihe cy'umwaka (reba igishushanyo cyo hasi)
ni ngombwa guteganya gusumbyaho gazi metani ikenewe mu gihe cy'izuba. Iyo gazi
yashobora kugulishwa na UPEGAZ ku rwengero rwa byeli rwa Bralirwa kugirango isimbure
mazutu (nk'uko bimeze ubu, ifite igiciro cya 90 % y'igiciro cya mazutu, kuli PCI
bihwanye). Inkwi zikoreshwa n'uruganda rw'icyayi rwa Pfunda mu gihe cy'umwaka
zanganaga n'amasireti 4300 mu mwaka w'2003. Iyo ngano yakenera 650.000 Nm3 ya
gazi metani, ni ukuvuga ko hasigara 950.000 Nm3 ya gazi, zihwanye na litiro za
mazutu 760.000. Inkwi zizakoreshwa kuva mu mwaka w'2004 kugera 2009 nazo ni nyinshi
cyane kuko ikigereranyo cyerekana ko zingana n'amasiteri 5.800 ku mwaka (aribyo
bihwanye n'amasiteri 27 ku munsi). Ingano ya gazi metani yashobora gukoreshwa
ku ruganda rwenga byeri rwa BLARIRWA yaba ingana na 730.000 Nm3 ku mwaka, zihwanye
na litiro 585.000 za mazutu. Duhereye ku giciro cya mazutu kiliho ubu gihwanye
na 0,5 euros kuli litiro, kandi twitaye ku kigabanyo cya 90 % ugereranyije n'igiciro
cya mazutu, kugulisha na BRALIRWA byaha UPEGAZ amafranga ahwanye na : - uko
ibintu bimeze ubu : 760.000 x 0,5 x 0,9 = 342.000 /ku mwaka - Mu gihe uruganda
rwaba rwaguwe : 585.000 x 0,5 x 0,9 = 263.000 /an.
|

Ahumishilizwa
icyayi ku ruganda rwa Pfunda |
|
Ariko na none, uruganda rw'icyayi rwa Pfunda rukoresha mu gihe cy'umwaka mu yindi
milimo umuliro w'amashanyari uhwanye na 1.950.000 kWh (imibare twahawe n'abayobozi
b'uruganda mu kwezi kwa 10/2003, n'ikigereranyo cya 1.500.000 kWh mu mwaka w'2002
ku musaruro wa toni 1.020 na fagitire y'amashanyari ihwanye na miliyo 63 z'amafranga
y'u Rwanda, ahwanye n'amadolari y'abanyamerika 105.000), Uruganda rufite
kandi imashini itanga umuliro ungana na 450 kVA ikora mu gihe umuliro wabuze,
bihwanye na 2 cg 3 ku ijana by'igihe cyose cyakoreshejwe mu mwaka w'2003 (ubu
icyo kigereranyo kikaba cyaliyongeye cyane kubera ibura ry'amashanyarazi mu gihugu).
Uwo muliro wiyongeraho uhwanye na 58.500 kWh kuli iyo mashini itanga umuliro,
ikoresha kandi mazutu ifite agaciro ka miliyoni imwe n'ibihumbi magana arindwi
by'amafranga y'u Rwanda ku mwaka, ni ukuvuga amadolari y'amanyamerika 2.800. Byaba
kandi byiza kurushaho hashyizweho uburyo bwo gukora amashanyarazi avuye kuli gazi.
Ibi byashoboka ; - moteri itanga umuliro ikoreshwa na mazutu iramutse ihinduwe
igakoreshwa na gazi (kuyihindura byatwara amadolari y'abanyamerika ari hagati
y'ibihumbi miringo itanu na mirongo itandatu - cg. haherewe kuli moteri nshya
ya 300 Kw (yashobora gushyirwaho uburyo bwo gukusanya ubushyuhe bwashobora gukoreshwa
mu gususurutsa ahumishilizwa icyayi. - Cg. harekerwaho uburyo busanzwe bufatira
umuliro ku nsinga zisanzwe zigabulira igihugu (k'uburyo umuliro waba utakoreshejwe
n'uruganda washobora kugulishwa mu gihe haba hagiyeho uburyo bwemewe bwo gushyira
uwo muliro w'insaguka ku mashanyarazi asanzwe) Gazi ikoreshwa yagira ubushobozi
bungana n'ubw'imoteri isanzwe itanga umuliro ifite ubushobozi bwa 450 kW (cg.
300 kW nshya) kugirango ihe uruganda amashanyarai yaba angana na 25.000 GJ cg.
750000 Nm3 ku mwaka.
|
Umushinga
wo gusimbuza inkwi gazi metaniKuzamura gazi mu ndiba y'ikiyaga cya Kivu,
no kuyitunganya byarasobanuwe (reba raporo yakozwa na Data Environnement, (kuzamura
gazi metani yo mu kiyaga cya Kivu, umushinga w'igerageza, ukwezi kwa gatandatu,
2003). Inshamake y'uwo mushinga twayigarutseho kuli iyi dosiye. Imbanziliza-mushinga,
y'umushinga wo kuzamura gazi yo mu Kivu, hakulikije ibipimo k'uburyo hatunganwa
1,5 MNm3 ku mwaka yarakozwe. Hagereranyijwe kandi n'uruganda rw'igerageza rufite
ubushobozi bwo gutanga 3,5 kugera kuli 4 MNm3 ku mwaka. Umushinga dutanga aha
ushobora gutuma twemeza imibare yacu. Twibutse ko igerageza ryakozwe ku kiyaga
cya NYONS muli Kameruni, kuzamura gazi, ibitembo byakoreshwejwe ntabwo byigeze
birenza umubyimba wa 140 mm. Uruganda rwigerageza ruvugwa muli dosiye yakozwe
mu mwaka w'2003 iteganya ibitembo bifite umubyimba wa 440 mm. Umubyimba w'ibitembo
biteganyijwe gukoreshwa ku ruganda rw'icyayi cya Pfunda ungana na 280 mm. |